Interview in Lef Magazine, juli 2015

Wanda de Kanter is longarts en wordt dagelijks geconfronteerd met de vele doden door nicotineverslaving. Omdat ze zelf verslaafd was, weet ze hoe moeilijk het is om te stoppen. Ze voert actief campagne tegen de tabaksindustrie en voor rookpreventie bij kinderen. Om dat te bereiken flirt ze met de media. Dat resulteerde in de Vrouw in de Media Award 2014.

Zeg je anti-roken, zeg je Wanda de Kanter. Hoe is dat zo gekomen?

‘Ik werk al 25 jaar als longarts, sinds 2013 in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis. Een ziekenhuis in Amsterdam dat gespecialiseerd in is de diagnose en behandeling van mensen met kanker. Ik kwam er al heel snel achter dat heel veel van de aandoeningen die ik behandel, voorkomen had kunnen worden als niemand zou roken. Ik ken zoveel patiënten, verder gezonde mensen overigens, die vroegtijdig sterven aan longkanker. Dat zijn zo’n intens verdrietige verhalen. Op dit moment behandel ik een vrouw van 42 met vier kinderen. Zij gaat gewoon binnenkort dood. Aan een ziekte die ze zeer waarschijnlijk nooit gekregen zou hebben als ze niet gerookt had. Ik word daar heel verdrietig van. Maar ook boos. Ik denk dan: waarom doet niemand hier iets aan?’

Zullen we dan beginnen met de feiten op een rij te zetten? De gevolgen van roken?

‘Die zijn immens. 80 tot 90 procent van alle gevallen van longkanker wordt veroorzaakt door roken. Maar wat mensen niet weten is dat veel andere vormen van kanker ook komen door het roken. Blaaskanker, keelkanker, borstkanker en leukemie om maar een paar voorbeelden te noemen. 30 procent van alle sterfte aan kanker wordt direct door roken veroorzaakt. Heel veel mensen weten dat niet. Daarnaast gaan mensen met longkanker in de meeste gevallen heel gauw dood. Van de honderd mensen zijn er 85 dood na vijf jaar. Een kwart van alle rokers gaat dood voordat ze ooit met pensioen gaan. De gemiddelde levensduur van iemand die gediagnostiseerd wordt met longkanker is negen maanden. Dat zijn de harde cijfers. En natuurlijk heeft iedereen een oude oom van 93 die zijn leven lang gerookt heeft en nog vrolijk rondstapt. Dat heet geluk. Als een eend met tien jonkies de snelweg oversteekt, is er ook een kans dat eentje het overleeft. Dat is ook geluk. De uitzondering staat in de krant, over de overige negen hoor je niets.’

U zegt dat een verslaving aan nicotine even erg is als cokeverslaving. Kunt u dat uitleggen?

‘De samenleving denkt en zegt vaak dat roken een keuze is. Roken is echter geen keuze, het is een verslaving. Dat is een maatschappelijke misvatting, veroorzaakt door intensieve reclame campagnes van de tabaksindustrie. Stoppen met roken is net zo moeilijk als afkicken van een cocaïne- of heroïneverslaving. Roken is geen keuze. Van alle mensen die ooit alcohol drinken, wordt nog geen tien procent verslaafd. Bij mensen die met roken beginnen is dat 80 procent. Nicotine is een zeer zwaar verslavende stof. Kinderen die ermee beginnen, zijn al na drie tot vier weken verslaafd.’

U weet dat natuurlijk ook uit eigen ervaring omdat u zelf heel lang heeft gerookt. Hoe bent u gestopt en hoe was dat?

‘Ik rookte al vanaf mijn dertiende toen ik op kostschool zat. Later toen ik getrouwd was en drie kinderen had, rookte ik altijd (stiekem) buiten. Op een dag betrapte mijn dochter van veertien me terwijl ik buiten een sigaret aan het roken was. Ze was furieus en heeft me alle hoeken van de kamer laten zien. Ze zei echt: dan wil ik niet meer bij je wonen. Dat was voor mij het punt dat ik vond dat ik moest stoppen. Heel langzaam ben ik kennis gaan vergaren over wat een verslaving met je doet. Wat het met je hoofd doet. Ik kwam erachter dat roken helemaal niet stress verlagend werkt. Integendeel; roken veroorzaakt stress. Ontwenningsverschijnselen voelen aan als stress; je bent in feite gevoelsblind. Als een kind gestrest is voor zijn zwemdiploma, geef je hem toch ook geen sigaret? En als je 20 keer per dag je ontwenningsverschijnselen opheft met een nieuwe sigaret, ga je echt denken dat het helpt tegen stress. In het begin heb je wel twintig keer per dag enorme hunkering naar een sigaret, maar die hunkering gaat ook na drie minuten weer over. Wanneer je stopt, kom je er ook achter dat roken een echte verslaving is. Dat je een periode van rouw doormaakt. Je moet toch die ene vriend gaan missen, die er altijd voor je was. Ik vond het erg moeilijk, maar Inmiddels ben ik alweer acht jaar clean.’

Zou u sociaal kunnen roken? Een sigaretje met Oud en Nieuw of op een verjaardag?

‘Nee, absoluut niet. Dan zou ik weer meteen verslaafd zijn. Ik vergelijk dat altijd met het olifantenpad. Op het moment dat zo’n pad niet meer gebruikt wordt, overwoekert het snel met planten en gras. Op het moment dat daar weer één olifant overeen loopt, is het weer een olifantenpaadje. Alcoholisten die gestopt zijn, kunnen ook nooit meer sociaal drinken. Ik krijg af en toe uit het buitenland nog wel eens een pakje sigaretten met vieze plaatjes. Ik houd ze meteen onder de kraan. Om maar niet in de verleiding te komen.’

U richt zich niet op de (oudere) rokers, maar juist op jeugd. Waarom is dat?

‘Natuurlijk wil ik mensen die al heel lang roken helpen stoppen. Daardoor krijgen ze een veel langere levenskans. En daarnaast een gezonder en kwalitatief beter leven. Maar die mensen worden al vaak als een paria behandeld. Het stigma op verslaving is ontzettend groot, ook bij een nicotineverslaving. Ik wil voorkomen dat de jeugd gaat roken. Dan blijven ze van alle ellende van een verslaving verschoond. Een nicotinevrije samenleving, dat is mijn doel. Ik zeg wel eens: maak ons longartsen werkeloos.’

Hoe voorkom je dat jonge mensen gaan roken?

‘Daar zijn allerlei wetenschappelijke bewezen methoden voor. Allereerst: maak tabak fors duurder. Uit onderzoek is gebleken dat wanneer je een pakje sigaretten twee euro duurder maakt, de helft minder jongeren gaat roken. Dat helpt echt. Voor mensen die al verslaafd zijn, heeft dat trouwens ook effect, maar minder. Het voorkomt wel dat een groot deel van de jeugd gaat roken. En verder moeten wij er met z’n allen voor gaan zorgen dat we sigaretten gaan denormaliseren. Zowel op gezins- als maatschappelijk niveau. Sigaretten liggen hier gewoon in de supermarkt schappen, tussen de soep en de suiker. Je kunt overal tabak kopen: bij Kruidvat, bij benzinepompen en in boekwinkels. Iets dat zo schadelijk is, dien je weg te stoppen. Het is gebleken dat kinderen van negen jaar al drie merken sigaretten kennen. Wij hebben 60.000 tabak verkooppunten in Nederland. Als dat teruggebracht wordt naar verkoop uitsluitend in speciale tabakswinkels, zoals in Frankrijk, breng je dat terug naar 1500. Die 1500 zaken kun je vervolgens goed controleren. Bovendien worden kinderen er dan veel minder mee geconfronteerd. Je legt toch ook geen heroïne in de schappen! Wat ook extreem belangrijk is: goede, emotionele campagnes op tv. Niet die nietszeggende spotjes die ze hier in Nederland vertonen, maar tv-spotjes die werken. In Engeland zijn ze daar heel goed in. Plain packaging werkt ook, is uit studies gebleken, het weglaten van merk en logo’s op de pakjes. Helaas wil de Nederlandse overheid daar nog niet aan. Dan beginnen ze te zeuren over het merkenrecht. Waar hebben we het over?’

De Nix Campagne is niet voldoende, volgens u?

‘De Nix Campagne is een campagne van niks. De jeugd rookt nog evenveel en het comazuipen is drie maanden opgeschort. Het is een laffe wetgeving. De Nix Campagne geeft ook niet aan waarom. Het doet niets aan bewustwording. Daarbij is de leeftijdshandhaving van 18 tot op heden onuitvoerbaar gebleken.’

En dat brengt ons op uw gepassioneerde campagne tegen de tabakslobby in Nederland. U voert daar echt een strijd tegen. Kunt u uitleggen hoe groot de invloed is van de tabakslobby?

‘Ik vermoed dat veel mensen niet weten wat de macht is van de tabaksindustrie. Ze doen er werkelijk alles aan om juist kinderen verslaafd te laten worden aan nicotine. Tabak wordt geroosterd en daarna worden er allerlei stofjes en antihoestmiddel aan toegevoegd zodat we het minder vies vinden. En ammoniak zodat nicotine nog sneller in je hersenen aankomt. Deze lobbyisten hebben bloed aan hun handen, we hebben het immers wel over de sigaret als deadly by design. Dit is een industrie die kinderen replacement smokers noemt. Omdat zij de vervanging zijn van de rokers die inmiddels overleden zijn. Ze hebben ook een flinke vinger in de pap bij de Nederlandse overheid. Daarom hebben mijn collega Pauline Dekker en ik vorig jaar een rechtszaak tegen de Nederlandse staat aangespannen. De overheid schendt namelijk het internationale anti-rookverdrag van de Wereldgezondheidsorganisatie. Daarin staat dat niemand van een overheid contact mag hebben met mensen van de tabaksindustrie. Tenzij het technisch noodzakelijk is. Uit documenten van de Wet Openbaar Bestuur is gebleken dat er met grote regelmaat wel degelijk contact is. Ik durf te stellen dat daardoor de voorgenomen accijnsverhogingen niet zijn doorgegaan. Terwijl men weet dat dat de meest effectieve maatregel is. Daarnaast hebben diverse politici een bijbaantje in de tabaksindustrie. Het draait echt alleen maar om geld. Zembla heeft in 2011 minister Schippers van Volksgezondheid minister van Tabak genoemd. Edith Schippers zou een prima bewindsvrouw op economische zaken zijn, maar niet op het gebied van gezondheid. Daar weet ze echt veel te weinig van af. Door de invloed van de tabakslobby voert Nederland allesbehalve een anti-rook beleid. Ik kijk met jaloezie naar Engeland waar – bij wijze van spreken – op iedere hoek van de straat een rookpoli zit. Asbest is kankerverwekkend en is dus verboden. Daaraan sterven 500 mensen per jaar. Aan roken 20.000! Ik zeg wel eens tegen mensen die moeite hebben met stoppen: kijk eens hoe je gemanipuleerd wordt door de tabaksindustrie. Laat je toch niet meer door hen als een speelbal, slaaf en melkkoe gebruiken.’

Daarmee komen we op een belangrijke vraag: hoe stop je het beste met roken? U bent ervaringsdeskundige en u schreef er samen met longarts Pauline Dekker een boek over: Nederland stopt met roken. Wat is de beste manier?

‘Weet dat een verslaving heel erg is, maar ook goed te behandelen. Zoek informatie over wat een nicotineverslaving nu eigenlijk is. Zet voor jezelf de voor- en nadelen op een rij. Je zult merken dat er geen voordelen zijn. Maak een stappenplan en bedenk je bij alles: wat er ook gebeurt, ik ga niet roken. Ook als je een kettingroker bent, kun je stoppen. Hoe moeilijk dat is, is erfelijk bepaald, maar het kan. Klop aan bij je huisarts. Hulp bij het stoppen met roken wordt wel degelijk vergoed. Cognitieve gedragstherapie werkt heel goed. Vraag daarnaast om eventuele ondersteuning met medicijnen en pleisters. Ga naar zelfhulpgroepen. Het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk heeft een hele goede rookstoppoli. Die zouden er minstens tien in het hele land moeten zijn. Maak het stoppen met roken tot project IK. Vertel het aan iedereen en beloon jezelf. Koop dat paar belachelijk dure schoenen. Versla de immorele tabakslobby. Zij hebben een hekel aan het woord verslaving, maar dat is wel wat het is. Een chronische hersenziekte. Noem het alsjeblieft geen lifestyle. Dan hebben we het over een paar slippers of tuinmeubelen. Stoppen met roken kost echt een hoop pijn en moeite. Je moet echt je leven veranderen. Maar aan de andere kant, leren zwemmen en een nieuwe taal leren kosten ook een heleboel inspanning. No game without pain.’

Het kost dus een hele hoop moeite om van een nicotineverslaving af te komen. Preventie is beter? Toch lijkt het alsof de jeugd veel vroeger met zaken beginnen die het beloningssysteem prikkelen. Wat zouden we daar tegen kunnen doen?

‘Ik pleit voor één les per week zelfzorg en impulsbeheersing. Laat die lessen over homozygoot en heterozygoot maar zitten. Leer kinderen hoe ze aan goede zelfzorg moeten doen. Op alle niveaus. Sigaretten roken is geen goede zelfzorg. Goede impulscontrole kan je helpen tegen onbeschermde seks en coma zuipen. Ben voorzichtig met alcohol. Als we de jeugd meer zouden leren over impulsbeheersing, zou er ook minder pesten voorkomen en agressie. Leer dat ze op alle gebied moeten kijken naar wat je in het heden doet, gevolgen kan hebben voor de toekomst. Jij bepaalt! Dat is overigens ook het enige waar je invloed op kunt uitoefenen. Jezelf.’

Advertenties